Ychydig o wybodaeth sydd ar gael am hanes cynnar Tŷ Newydd, ond o ystyried ei safle ynghanol hen blwyf Abercain gellir yn hawdd dychmygu bod sawl adeilad ar y safle ar un adeg. Daw'r cyfeiriad cyntaf at Dŷ Newydd ynghanol yr unfed ganrif ar bymtheg pan oedd yn eiddo i Rowland Owen. Erbyn dechrau'r ail ganrif ar bymtheg roedd yn eiddo i Humphrey Owen a oedd, o bosib, yn wyr i Rowland Owen.

Yn 1622 cyfeiriwyd at y tŷ fel Plas Newydd Llanystumdwy ac yna'n ôl i Dŷ Newydd yng nghofnodion rhent Eifionydd yn 1631. Genhedlaeth yn ddiweddarach priododd aeres Tŷ Newydd, Lowry Owen â Robert Ellis o Ynysgain Fawr. Cadwyd Ynysgain yn brif gartref i'r ddau gan ddefnyddo Tŷ Newydd yn ddiweddarach yn gartref i'w mab hynaf. Erbyn diwedd yr ail ganrif ar bymtheg roedd yn cael ei osod i denantiaid. Tua'r flwyddyn 1700 trosglwyddwyd perchenogaeth y tŷ, trwy briodas, i Thomas Williams a fu gynt yn rheithor yn Llanrwst, Llansannan a Dinbych.

Y nesaf i ymgartrefu yno oedd William Williams (1746-1781), ŵyr i Thomas Williams. Roedd yn ŵr cefnog wedi gwneud ei ffortiwn ar longau'r East India Company. Yr arian hwnnw medd rhai a dalodd am wyneb Siorsaidd presennol y tŷ, ond mae steil y gwaith hwnnw'n awgrymu mai rhwng 1755 a 60 y gwnaed y gwaith. Ond bachgen ifanc fuasai William Williams bryd hynny. Mae'n fwy tebygol mai Robert Williams, tad William, a aned yn 1705 a wnaeth y newidiadau. Ychydig iawn a wyddys am y dyn hwnnw, ond mae crandrwydd y tŷ yn nodweddiadol o statws dyn â'r fath gyfoeth. Yn 1783 yn dilyn marwolaeth merch ac aeres William Williams gwerthodd gwraig William y tŷ i John Goodman o Borthamel, Môn.

Erbyn i Edmund Hyde Hall ymweld â Thŷ Newydd yn 1809/10 tenantiaid oedd yn byw yno, ac roedd yr adeilad meddai 'mewn cyflwr gwael iawn'. Yn 1856 gwerthwyd y stad unwaith eto gan ei ymgorffori'n rhan o Stad Broom Hall.

Yn 1943, prynodd Lloyd George Tŷ Newydd i'w ddefnyddio fel ei brif gartref (yn Llanystumdwy y magwyd o) gan gomisiynu Clough Williams-Ellis, pensaer Portmeirion, i atgyweirio ac ymestyn y tŷ. Ond ni chafodd y cyn-Brif Weinidog weld diwedd y gwaith gan y bu farw yn Nhŷ Newydd ar Fawrth 26ain, 1945.

Yn ystod 2005 a misoedd cyntaf 2006 cwblhawyd y gwaith mwyaf diweddar sef gosod Ystafell Wydr ar dalcen y tŷ ac atgyweiriwyd sawl agwedd o'r tu mewn. Pensaer y gwaith oedd Frances Voelker.

Cliciwch yma i ddarllen mwy am y tŷ a'r llety a gynigir erbyn hyn.